Thiên hà [ Đăng ngày (05/08/2013) ]
Vòng quay của lỗ đen vũ trụ cho biết sự tiến hóa của các thiên hà
Một cách mới được phát hiện để xác định vòng quay của lỗ đen vũ trụ khổng lồ có thể giúp làm sáng tỏ sự tiến hóa của các đối tượng kỳ lạ và các thiên hà.


Ảnh minh họa

Các nhà thiên văn học đã quan sát một lỗ đen nằm ở trung tâm của một thiên hà xoắn ốc cách Trái đất 500 triệu năm ánh sáng đã nuốt chửng các khí và bụi từ đĩa bồi đắp xung quanh nó. Họ đã có thể đo khoảng cách giữa các cạnh bên trong của đĩa bồi đắp (đĩa chứa các vật chất như khí và bụi tạo nên xung quanh ngôi sao) này và lỗ đen, và cho phép họ ước tính vòng quay của lỗ đen.

"Nếu một lỗ đen đang quay, nó kéo không gian và thời gian theo nó, và kéo đĩa bồi đắp xung quanh lỗ đen, chứa vật chất mà lỗ đen sẽ hút vào, gần hơn về phía nó”. Chris Done, tại Đại học Durham ở Anh, cho biết trong một tuyên bố "Điều này làm cho các lỗ đen quay nhanh hơn - giống cú đá của một người trượt băng khi thực hiện động tác quay tròn."

Các nhà nghiên cứu cho biết kỹ thuật này có thể giúp nhà thiên văn học giải quyết câu hỏi lớn về sự tiến hóa thiên hà, gắn bó mật thiết với sự phát triển và hoạt động của các lỗ đen siêu lớn ở trung tâm của hầu hết các thiên hà.

"Hiểu được mối liên hệ này giữa các ngôi sao trong một thiên hà và sự phát triển của một lỗ đen, và ngược lại, là chìa khóa để hiểu quá trình hình thành các thiên hà trong suốt thời gian tiến hóa của vũ trụ," Done nói.

Done và cộng sự đã sử dụng vệ tinh XMM-Newton của Cơ quan Vũ trụ châu Âu để nghiên cứu các lỗ đen siêu lớn ở xa, trong đó có nhiều lổ đen có khối lượng lớn gấp 10 triệu mặt trời.

Những siêu lỗ đen này phát ra một nguồn năng lượng cực lớn vì nó nuốt các vật liệu trong đĩa bồi đắp xung quanh nó. Vệ tinh XMM-Newton quan sát thấy nguồn năng lượng này trong bước sóng quang học, tia cực tím và tia X, cho phép các nhà thiên văn học đo lường khoảng cách từ đĩa bồi đắp đến lỗ đen.Trước đây, các nhà thiên văn học đã từng tính toán vòng quay của lỗ đen siêu lớn. Vào tháng hai vừa qua, một nhóm nghiên cứu khác nhau xác định tốc độ quay của lỗ đen ở trung tâm của một thiên hà xoắn ốc được gọi là NGC 1365. Nhóm nghiên cứu đã ước tính tốc độ quay bằng cách đo sự biến dạng của ánh sáng cao năng phát ra bởi các nguyên tử sắt trong đĩa bồi đắp xung quanh.

Một khó khăn là việc mô tả tỷ lệ quay của lỗ đen bởi vì chúng không thực sự chuyển thành thuật ngữ quen thuộc, chẳng hạn như số dặm trên mỗi giờ. Ví dụ, nhóm nghiên cứu thiên hà NGC 1365, sử dụng vệ tinh XMM-Newton và tàu vũ trụ NuStar của NASA, phát hiện tốc độ quay của lỗ đen được 84 phần trăm mức tối đa cho phép của thuyết tương đối tổng quát của Einstein.

Trong nghiên cứu mới này, Done và nhóm của bà ước tính rằng các hố đen được nghiên cứu nằm cách 500 triệu năm ánh sáng - đang cung cấp như một "nhân thiên hà hoạt động" quang năng siêu lớn được gọi là PG1244 026 - có tốc độ quay tương đối thấp.

"Điều này trái ngược với xác định của tia X gần đây của tốc độ quay của một lỗ đen lớn nhất trong thiên hà khác [thiên hà tương tự] dựa trên vết tương đối của sự biến dạng nguyên tử sắt". Điều này được các nhà nghiên cứu công bố trực tuyến ngày 29 tháng 7 trên tạp chí Monthly Notices của Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia.

Nhóm nghiên cứu cho biết thêm "Dữ liệu nguồn cao năng được yêu cầu để xác định liệu phương pháp mới này cp1 đưa ra cách ước tính tốc độ quay phù hợp với những kết luận dựa trên dòng phân tử sắt, hoặc liệu rằng, điều này có cho thấy sự thiếu hiểu biết về sự phát thải liên lục của đĩa bồi đắp và hoặc phản xạ của đĩa.

Thanh Vân
Theo Livescience
In bài viết  
Bookmark
Ý kiến của bạn
Lên đầu trang
© Copyright 2013 Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ - Sở Khoa học & Công nghệ TP. Cần Thơ
Địa chỉ: 118/3 Trần Phú - P.Cái Khế - Q.Ninh Kiều - TPCT
Giấy phép số: 05/ GP-TTĐT, do Sở Thông tin và Truyền Thông thành phố Cần Thơ cấp ngày 23/5/2017
Trưởng Ban biên tập: Ông Vũ Minh Hải - Giám Đốc Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ - Sở Khoa học & Công nghệ TP. Cần Thơ
Ghi rõ nguồn www.canthostnews.vn khi bạn sử dụng lại thông tin từ website này
Lượt truy cập: